इतिहास

दुर्गपरिभाषा - भाग २

मागील भागात आपण दुर्गाच्या पायथ्यापासून सुरूवात करून दुर्गाच्या प्रवेशद्वारापर्यंत येणाऱ्या दुर्गाच्या विविध अंगांबद्दल जाणून घेतले....

विश्वासराव नानाजी दिघे - स्वराज्याचे गुप्तहेर

विश्वासराव नानाजी दिघे यांचे पूर्वज गोपाळप्रभू हे रायगड जिल्ह्यातील पाली येथील देशमुख होते. पालीला मुस्लिम राज्यकाळात अमीनाबाद असे...

दुर्गपरिभाषा

प्रथम आपण दुर्ग या संकल्पनेची  व्याप्ती समजावून घेऊ. केवळ गिरीमाथ्यावर असणारे तटबुरुजयुक्त बांधकाम व त्यावर असणाऱ्या वास्तू म्हणजे...

दुर्गस्थापत्यातील विविध प्रयोग

वराहमिहिराने बृहतसंहिता या अनमोल ग्रंथात भूगर्भात असणारे जलाचे साठे कसे ओळखावे, चराचरात असणाऱ्या वृक्ष व  वेली यांच्या साहाय्याने...

महायोद्धा येसाजी कंक यांची हत्तीशी झुंज

एक दिवस शिवाजी महाराज व गोवळकोंड्याचा बादशाह यांची चर्चा सुरु असताना कुतुबशहाने महाराजांना सहज विचारले की, आपल्या सैन्यात किती हत्ती...

बहिरेवाडीचे ऐतिहासिक जाधव घराणे

सन १७८८ च्या पूर्वीपासूनच्या कागदपत्रातून जाधव घराण्याच्या इतिहासाचे उल्लेख मिळतात. फिरंगोजी जाधव हे घराण्याचे मुळ पुरुष आहेत. फिरंगोजीपुत्र...

दुर्ग स्थापत्यातील बदल

साधारणपणे सातवाहन काळ हा गिरिदुर्ग बांधणीच्या सुरुवातीचा काळ होता असं आपण म्हणू शकतो. या काळात गिरिदुर्ग बांधणी सुरु झाली मात्र ती...

दुर्गविधानम - किल्ल्यांची बांधणी

दुर्ग कसा बांधावा हे सविस्तरपणे सांगणारे प्राचीन साधन म्हणजे कौटिल्याचे अर्थशास्त्र. यातील दुसऱ्या अधिकारणातील तिसरा अध्याय (प्रकरण...

शिवरायांच्या अटकेचे एक फसलेले कारस्थान

बाजी शामराज वाईमार्गे जावळी प्रांतातील पारघाट येथे ससैन्य दाखल झाला कारण कोकणातील महाड येथून जर घाटमाथ्यावर जायचे असेल तर जावळी प्रांत...

दुर्गसंपदा - भाग १

आपल्यावर होणारे आक्रमण थोपविण्यासाठी आणि आत्मरक्षणासाठी उभारलेला अडथळा किंवा स्वसंरक्षणाची व्यवस्था जिच्या सहाय्याने प्रसंगी प्रतिहल्ला...

पृथ्वीराज चौहान - दिल्लीचे अखेरचे हिंदू सम्राट

पृथ्वीराज चौहान हे याच अजमेरच्या चौहान घराण्यातील प्रख्यात सम्राट. पृथ्वीराज चौहान यांच्या आईचे वडील दिल्लीचे तोमर राजे अनंगपाल यांना...

शिवराज्याभिषेक सोहळा - ब्रिटिशांच्या नजरेतून

ब्रिटिश लोकांना रोजनिशी (डायरी) लिहिण्याची एक चांगली सवय होती त्यामुळे हेन्रीने शिवरायांच्या राज्याभिषेक सोहळ्याचा साक्षीदार या नात्याने...

इब्राहिमखान गारदी - पानिपतच्या युद्धात कामी आलेला मोहरा

पानिपतचा महासंग्राम सुरु झाला त्यावेळी मराठे व अब्दाली यांच्यात एकूण तीन मोठी युद्धे झाली त्यावेळी इब्राहिमखान गारदी याच्या तोफखान्याने...

मराठ्यांकडून चितोडगड काबीज

मराठे उत्तर भारतात राज्य करीत असताना मारवाड प्रांतात जी बंडाळी झाली तिचा बिमोड करून मराठ्यांनी महादजी शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली केलेला...

सरनोबत नेतोजी पालकर

सरनोबत माणकोजी दहातोंडे यांच्या मृत्यूनंतर शिवरायांनी त्यांचे सरनोबत हे पद नेतोजी यांना दिले. १६५५ साली महाराजांनी नेताजी पालकर यांना...

कान्होजी जेधे - स्वराज्यासाठी वतनावर पाणी सोडणारे शिलेदार

शिवाजी महाराजांनी ज्या सहकाऱ्यांसहित रायरेश्वर येथे स्वराज्याची शपथ घेतली त्यावेळी त्यांच्यासहित कान्होजी जेधे सुद्धा हजर होते.