अंतराळ क्षेत्रातील एका सुवर्ण युगाचा अंत: नासाच्या दिग्गज अंतराळवीर सुनिता विल्यम्स यांची निवृत्ती!

वॉशिंग्टन: अंतराळ विज्ञानाच्या जगात स्वतःच्या नावाचा दबदबा निर्माण करणाऱ्या आणि जगभरातील कोट्यवधी मुलींसाठी प्रेरणास्थान ठरलेल्या भारतीय वंशाच्या अंतराळवीर सुनिता विल्यम्स (Sunita Williams) यांनी अखेर अंतराळ कारकीर्दीतून निवृत्ती जाहीर केली आहे. 'नासा'ने (NASA) त्यांच्या या निर्णयाला दुजोरा दिला असून, त्यांच्या गौरवशाली कारकीर्दीचा सन्मान केला आहे.

एक झळाळती कारकीर्द: भारतीय वंशाची कन्या ते अंतराळ सम्राज्ञी

सुनिता विल्यम्स यांचा जन्म १९ सप्टेंबर १९६५ रोजी अमेरिकेत झाला. त्यांचे वडील डॉ. दीपक पंड्या हे भारतीय वंशाचे होते. अमेरिकन नेव्हीमधून आपल्या प्रवासाची सुरुवात करणाऱ्या सुनिता यांची १९९८ मध्ये नासाने अंतराळवीर म्हणून निवड केली.

महत्त्वाचे टप्पे:

• दोन मोठे अंतराळ प्रवास: त्यांनी मुख्यत्वे दोन मोहिमांमध्ये (Expedition 14/15 आणि Expedition 32/33) सहभाग घेतला.

• जागतिक विक्रम: एकेकाळी सर्वाधिक वेळ अंतराळात चालण्याचा (Spacewalk) विक्रम त्यांच्या नावावर होता. त्यांनी एकूण ५० तास ४० मिनिटे अंतराळात चालण्याचा विक्रम केला आहे.

• स्टॅलिनर मोहीम (२०२४-२५): बोईंग स्टॅलिनरच्या पहिल्या चाचणी मोहिमेदरम्यान त्यांनी दाखवलेले धैर्य आणि तांत्रिक कौशल्य वाखाणण्याजोगे होते.

निवृत्तीचे कारण काय?

सुनिता विल्यम्स यांनी त्यांच्या निवृत्तीमागे वैयक्तिक आणि व्यावसायिक अशी दोन्ही कारणे दिली आहेत. त्यांच्या मते:

१. तरुण पिढीला संधी: आता नवीन आणि उत्साही अंतराळवीरांना संधी मिळणे आवश्यक आहे.

२. मार्गदर्शक (Mentorship): प्रत्यक्ष अंतराळात जाण्याऐवजी आता त्या नासाच्या पृथ्वीवरील मोहिमांमध्ये मार्गदर्शक म्हणून काम करू इच्छितात.

३. शारीरिक आरोग्य: अनेक दशके अंतराळ संशोधन आणि प्रदीर्घ काळ शून्य गुरुत्वाकर्षणामध्ये राहिल्यामुळे शरीरावर होणारे परिणाम लक्षात घेता, त्यांनी हा निर्णय घेतला आहे.

सुनिता विल्यम्स यांनी केलेले प्रमुख विक्रम (Table)

भारतासाठी अभिमान आणि प्रेरणा

सुनिता विल्यम्स यांनी नेहमीच आपल्या भारतीय मुळांचा अभिमान बाळगला. त्यांनी अंतराळात जाताना सोबत 'भगवद्गीता', 'गणपतीची मूर्ती' आणि 'उपनिषदे' नेली होती. त्यांच्या या कृतीने भारतातील तरुणांमध्ये अंतराळ विज्ञानाबद्दल प्रचंड ओढ निर्माण केली. "जर मी करू शकते, तर तुम्हीही करू शकता," हा त्यांचा संदेश आजही हजारो शाळांमधील भिंतींवर पाहायला मिळतो.

नासाकडून विशेष सन्मान

नासाचे प्रशासक बिल नेल्सन यांनी सुनिता विल्यम्स यांच्याबद्दल बोलताना म्हटले की, "सुनिता या केवळ एक अंतराळवीर नाहीत, तर त्या एक उत्तम लीडर आहेत. त्यांनी कठीण परिस्थितीतही शांत राहून मोहिमा कशा फत्ते करायच्या, याचा वस्तुपाठ घालून दिला आहे. त्यांची जागा कोणीही घेऊ शकणार नाही."

सुनिता विल्यम्स यांची निवृत्ती हा अंतराळ विज्ञानातील एका प्रकरणाचा शेवट असला तरी, त्यांनी निर्माण केलेला वारसा अनंत काळ टिकणारा आहे. त्यांनी दाखवून दिले की, जिद्द आणि मेहनत असेल तर माणूस ताऱ्यांपर्यंतही पोहोचू शकतो.