तुकोजी आंग्रे - स्वराज्याच्या आरमारावरील दर्यावर्दी व कान्होजी आंग्रे यांचे वडील

मराठ्यांच्या आरमारी इतिहासात आंग्रे घराणे हे एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि प्रसिद्ध नाव आहे. या घराण्याचा उत्कर्ष सरखेल कान्होजी आंग्रे यांच्या काळात झाला असला तरी, त्यांचे वंशज आणि पूर्वज यांनी स्वराज्यासाठी मोलाचे योगदान दिले. या लेखात आपण आंग्रे घराण्याच्या इतिहासावर आणि विशेषतः कान्होजी आंग्रे यांचे वडील तुकोजी आंग्रे यांच्या योगदानावर प्रकाश टाकणार आहोत.

आंग्रे घराण्याचा उदय आणि मूळ

आंग्रे घराण्याचे मूळ आडनाव संकपाळ होते, त्यामुळे तुकोजी हे त्याकाळी तुकोजी संकपाळ या नावानेही ओळखले जात. आंग्रे हे आडनाव या घराण्यास त्यांच्या मूळ गावावरून मिळाले. तुकोजी यांचे वडील सेखोजी आंग्रे हे सुद्धा मराठ्यांच्या आरमारात मोठ्या पदावर कार्यरत होते. आंग्रे घराण्याचे मूळ गाव आंगरवाडी हे असल्याने संकपाळ घराणे पुढील काळात आंगरे म्हणूनच ओळखले जाऊ लागले.

आंगरवाडीच्या स्थानाबाबत इतिहासात दोन संदर्भ आढळतात. काही साधनांनुसार, आंगरवाडी हे गाव पुणे जिल्ह्यात, पुणे शहराच्या पश्चिमेस तीन कोसांवर आहे, तर काही साधनांनुसार, हे गाव रत्नागिरी जिल्ह्याच्या दापोली तालुक्यातील हर्णे जवळ आहे. रियासतकार सरदेसाई यांच्या मते, आंगरे हे मूळचे हर्णे येथील आंगरवाडी येथील होते, आणि याला आंगरे घराण्याच्या एका जुन्या शकावलीतून पुष्टी मिळते.

आंग्रे घराण्याचा ऐतिहासिक वारसा

आंग्रे घराण्याचा इतिहास विजयनगर साम्राज्याच्या काळापर्यंत मागे जातो. त्याकाळी कोकणातील एका भागात आंग्रे घराण्याचा दबदबा होता, आणि ते स्वतंत्रपणे राज्य करीत होते. १३६६ साली विजयनगर साम्राज्याकडून माधव नावाचा एक मंत्री कोकण ताब्यात घेण्यासाठी आला. यावेळी आंगरे घराण्यातील लोकांशी त्यांचे युद्ध झाले, मात्र यात विजयनगरकर यशस्वी ठरले.

पुढे १६४० मध्ये शहाजीराजे भोसले यांनी कोकण जिंकले, आणि या मोहिमेत तुकोजी आंग्रे यांनी चौल येथील युद्धात मोठा पराक्रम गाजवला. १६५९ साली तुकोजी आंग्रे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सेवेत दाखल झाले. तत्पूर्वी मराठ्यांच्या आरमाराची जबाबदारी भिवजी गुजर यांच्याकडे होती, आणि तुकोजी आंग्रे हे या आरमारावर दर्यावर्दी म्हणून कार्य करीत होते.

तुकोजी आंग्रे यांचे योगदान

तुकोजी आंग्रे यांचे वाढते वर्चस्व पाहून सिद्दीने त्यांना शह देण्यासाठी कारंजा नावाचा किल्ला उभारला. यानंतर एक वर्षांनी तुकोजी आंग्रे यांचे वडील सेखोजी आंग्रे यांनी हर्णे येथील सुवर्णदुर्गाची तटबंदी केली. ही तटबंदी मराठ्यांच्या आरमाराच्या संरक्षणासाठी महत्त्वाची ठरली.

१६६९ साली तुकोजी आंग्रे यांना पुत्ररत्न प्राप्त झाले, आणि त्यांनी या पुत्राचे कान्होजी असे नामकरण केले. तुकोजी आंग्रे आणि समस्त आंग्रे घराणे हे कानिफनाथ यांचे भक्त होते, त्यामुळे त्यांनी आपल्या पुत्राचे नाव कान्होजी असे ठेवले, असे काही साधनांत उल्लेख आढळतात.

कान्होजी आंग्रे यांचा वारसा

पुढील काळात कान्होजी आंग्रे यांनी आपल्या पराक्रमाने मराठ्यांच्या आरमाराच्या उत्कर्षात मोठी भर घातली. त्यांनी आपले वडील तुकोजी आंग्रे आणि पर्यायाने समस्त आंग्रे घराण्याचे नाव इतिहासात अजरामर केले. कान्होजी आंग्रे यांनी मराठ्यांचे आरमार पाश्चिमात्य शक्तींना आव्हान देण्यास सक्षम बनवले आणि कोकणाच्या समुद्रकिनाऱ्यावर स्वराज्याचे वर्चस्व प्रस्थापित केले.

आंग्रे घराण्याचे स्वराज्यातील योगदान

आंग्रे घराण्याने स्वराज्याच्या स्थापनेत आणि संरक्षणात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. तुकोजी आंग्रे यांनी आपल्या शौर्याने आणि निष्ठेने मराठ्यांच्या आरमाराला मजबूत केले. त्यांचा हा वारसा कान्होजी आंग्रे यांनी पुढे नेला, आणि मराठ्यांचे आरमार पाश्चिमात्य व्यापारी आणि शत्रूंविरुद्ध लढण्यासाठी सक्षम बनवले.