करिदिन म्हणजे काय? जाणून घ्या त्याचे धार्मिक महत्त्व आणि त्यामागील शास्त्रीय अर्थ | What is Karidin in Marathi

हिंदू पंचांगात सण, उत्सव आणि शुभ मुहूर्तांना जसे महत्त्व आहे, तसेच काही विशिष्ट दिवसांना 'वर्ज्य' किंवा 'अशुभ' मानण्याचीही परंपरा आहे. यातीलच एक शब्द आपण अनेकदा कॅलेंडरमध्ये किंवा मोठ्या माणसांकडून ऐकतो, तो म्हणजे 'करिदिन'.

अनेकदा संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवशी 'करिदिन' असतो. पण नक्की करिदिन म्हणजे काय? या दिवशी शुभ कार्य का करत नाहीत? या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आज आपण या लेखात जाणून घेणार आहोत.

१. करिदिन शब्दाचा अर्थ (Meaning of Karidin)

'करि' या शब्दाचा एक अर्थ 'हत्ती' असा होतो, तर ज्योतिषशास्त्रीय संदर्भात याचा संबंध 'कष्ट' किंवा 'अशुभ' काळाशी जोडला जातो. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, पंचांगातील असा दिवस जो कोणत्याही शुभ कार्यासाठी वर्ज्य मानला जातो, त्याला 'करिदिन' म्हणतात.

२. मकर संक्रांत आणि करिदिन यांचा संबंध

बहुतेक लोकांना करिदिन फक्त संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवशीच माहित असतो. मकर संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवसाला 'किंक्रांत' असेही म्हणतात.

• पौराणिक कथा: देवी दुर्गेने 'किंकर' नावाच्या राक्षसाचा वध संक्रांतीच्या दुसऱ्या दिवशी केला होता. म्हणून या दिवसाला किंक्रांत किंवा करिदिन म्हटले जाते. हा विजय मिळवण्यासाठी देवीला खूप कष्ट घ्यावे लागले, म्हणून हा काळ संघर्षाचा मानला जातो.

३. करिदिन या दिवशी काय करावे आणि काय टाळावे?

धार्मिक मान्यतेनुसार करिदिन हा दिवस 'अशुभ' मानला जात असल्याने काही नियम पाळले जातात:

• काय टाळावे:

  • नवीन व्यवसायाची सुरुवात करणे.

  • लग्नाचे मुहूर्त किंवा साखरपुडा करणे.

  • नवीन वस्तू, जमीन किंवा वाहनाची खरेदी करणे.

  • लांबचा प्रवास टाळणे (काही विशिष्ट पंचांगानुसार).

  • गृहप्रवेश किंवा मोठे धार्मिक विधी करणे.

• काय करावे:

  • हा दिवस दानधर्मासाठी उत्तम मानला जातो.

  • देवपूजा, नामस्मरण आणि ध्यानधारणा करण्यास हरकत नसते.

  • आपल्या दैनंदिन कामात खंड पाडण्याची गरज नसते, फक्त 'नवीन' आणि 'मंगल' कार्यांना स्थगिती दिली जाते.

४. वर्षात इतर वेळी करिदिन कधी येतो?

केवळ संक्रांतीनंतरच नाही, तर पंचांगानुसार जेव्हा एखाद्या तिथीचा क्षय होतो किंवा विशिष्ट ग्रहांची स्थिती प्रतिकूल असते, तेव्हाही करिदिन मानला जातो. मात्र, लोकमानसात संक्रांतीचा करिदिन अधिक प्रचलित आहे.

५. शास्त्रीय आणि सामाजिक दृष्टिकोन

अनेक लोक विचारतात की विज्ञानाच्या युगात करिदिन पाळावा का? खरं तर, जुन्या काळी सण-उत्सवाच्या धावपळीनंतर शरीराला आणि मनाला विश्रांती मिळावी, यासाठी अशा 'वर्ज्य' दिवसांची योजना केली असावी. संक्रांतीच्या मोठ्या सणानंतरचा एक दिवस शांततेत जावा, हा यामागचा सामाजिक उद्देश असू शकतो.

करिदिन हा दिवस आपल्याला थांबायला शिकवतो. जीवनातील प्रत्येक दिवस धावपळीचा नसावा, तर काही काळ थांबून चिंतन करण्याचा आणि पुढील कार्यासाठी ऊर्जा साठवण्याचा असावा, असा संदेश यातून मिळतो. जरी हा दिवस शुभ कार्यासाठी वर्ज्य असला, तरी तो घरातील मोठ्या माणसांशी गप्पा मारण्यासाठी आणि विश्रांतीसाठी उत्तम आहे.