प्लूटो ग्रह – एक अद्भुत बर्फाच्छादित ग्रह

प्लूटो म्हणजे काय?

प्लूटो हा सौरमालेतील एक बर्फाच्छादित बुटका ग्रह (dwarf planet) आहे. 1930 मध्ये क्लाइड टॉम्बाऊ यांनी त्याचा शोध लावला. एकेकाळी सौरमालेतील नववा ग्रह म्हणून ओळखला जाणारा प्लूटो, आता 'बुटका ग्रह' (Dwarf Planet) म्हणून वर्गीकृत केला जातो.

प्लूटोचे स्थान आणि कक्षा

• प्लूटो सूर्यापासून अंदाजे 5.9 अब्ज किमी अंतरावर आहे.

• त्याला सूर्याभोवती एक फेरी पूर्ण करायला 248 पृथ्वी वर्षं लागतात.

• त्याची कक्षा दीर्घवृत्ताकार (elliptical) आणि इतर ग्रहांपेक्षा झुकलेली आहे.

प्लूटोची रचना

• त्रिज्या: अंदाजे 1,188 किमी

• पृष्ठभाग: बर्फ, दगड, मिथेन, नायट्रोजन

• कोर: दगडांनी बनलेले, भोवती बर्फाचा थर

• तापमान: सुमारे -229°C (अत्यंत थंड)

प्लूटोचे उपग्रह

प्लूटोला पाच उपग्रह आहेत, त्यात प्रमुख म्हणजे:

• चॅरॉन (Charon): सर्वात मोठा उपग्रह, प्लूटोच्या अर्ध्या आकाराचा.

• इतर उपग्रह: स्टायक्स (Styx), निक्स (Nix), केर्बेरस (Kerberos), हायड्रा (Hydra)

प्लूटोचे ग्रहपद का काढले गेले?

2006 मध्ये IAU (International Astronomical Union) ने प्लूटोला 'ग्रह' मानण्याचे निकष पूर्ण न केल्यामुळे त्याचा दर्जा 'Dwarf Planet' मध्ये बदलला. मुख्य कारण:

• त्याने आपली कक्षा पूर्णपणे "स्वच्छ" केलेली नाही (इतर वस्तूंना दूर केलेले नाही).

नासा चे ‘New Horizons’ मिशन

2015 मध्ये NASA च्या New Horizons यानाने प्लूटोजवळून प्रथमच उड्डाण केले आणि त्याचे अत्यंत स्पष्ट फोटो आणि माहिती पृथ्वीवर पाठवली.

यामध्ये प्लूटोवर आढळलेल्या पर्वतरांगा, बर्फाचे मैदान, दऱ्या यांची माहिती मिळाली – विशेषतः हृदयाच्या आकाराची "Tombaugh Regio" ही वैशिष्ट्यपूर्ण रचना प्रसिद्ध झाली.

रोचक तथ्ये (Interesting Facts about Pluto in Marathi)

• प्लूटोचे एक दिवस म्हणजे सुमारे 6.4 पृथ्वी दिवस.

• प्लूटोचे वातावरण फार विरळ असून ते प्रामुख्याने नायट्रोजन आणि मिथेनपासून बनलेले आहे.

• प्लूटोवर गुरुत्वाकर्षण खूप कमी आहे — पृथ्वीवरील वजनाच्या फक्त 6% इतकेच.

प्लूटो हा जरी आता 'ग्रह' न राहिला असला तरी वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून त्याचे महत्त्व मोठे आहे. तो आपल्याला सौरमालेच्या सीमारेषांबद्दल, बर्फाच्छादित जगांबद्दल आणि ब्रह्मांडातील विविधतेबद्दल अनमोल माहिती देतो. प्लूटोचे रहस्य अद्याप पूर्ण उलगडलेले नाही!