सर आइजैक न्यूटन - एक महान वैज्ञानिक

जगाच्या इतिहासात प्राचीन काळापासून आधुनिक काळापर्यंत जे शास्त्रज्ञ व संशोधक झाले त्यापैकी एक प्रसिद्ध नाव म्हणजे सर आइजैक न्यूटन. न्यूटनचा जन्म १६४२ साली इंग्लडमधील लिंकशायर नावाच्या प्रांतातील एका छोट्याश्या खेड्यात झाला. लिंकशायर हा त्याकाळी इंग्लंड मधील एक परगणा म्हणून ओळखला जात असे. या लेखामध्ये आपण सर आइजैक न्यूटन यांच्या जीवन आणि त्यांच्या वैज्ञानिक योगदानाबद्दल सविस्तर माहिती घेऊ, ज्यांनी भौतिकशास्त्र आणि गणिताच्या क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली.

न्यूटनचे प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण

प्राथमिक शिक्षण आपल्या जन्मगावीच पूर्ण केल्यानंतर वयाच्या बाराव्या वर्षी पुढील शिक्षणासाठी न्यूटन ग्रांथम येथे गेला व तेथून त्याने पुढील विद्याभ्यासास सुरुवात केली. लहानपणापासूनच विविध यंत्रांचे आकर्षण असल्याने ही यंत्रे कशी कार्य करतात हे पाहण्यासाठी न्यूटन या यंत्रांचे तासनतास निरीक्षण करीत बसे व तशाप्रकारची यंत्रे स्वतः तयार करण्याचा प्रयत्न करीत असे. या काळातच न्यूटनने एक घड्याळ व छायायंत्र स्वतः तयार केले. न्यूटनच्या या प्रारंभिक प्रयोगांनी त्याच्या वैज्ञानिक दृष्टिकोनाची आणि संशोधनक्षमतेची पायाभरणी केली. त्याचे यंत्रांबद्दलचे कुतूहल आणि त्याच्या निर्मितीने त्याला पुढील वैज्ञानिक संशोधनासाठी प्रेरणा दिली.

प्रकाशाचे पृथक्करण आणि पहिला शोध

१६६० साली न्यूटनने केम्ब्रिज येथील विद्यालयात प्रवेश घेतला व येथे शिक्षण घेत असताना प्रकाशकिरणांचे पृथक्करण करण्याच्या प्रयोगावर त्याने लक्ष केंद्रित केले व अथक प्रयत्नांती या प्रयोगात त्यास चांगले यश मिळाले. प्रकाशकिरणांच्या पृथकरणाचा हा प्रयोग म्हणजे न्यूटनने लावलेला पहिला शोध म्हणून प्रसिद्ध आहे. या प्रयोगात न्यूटनने सूर्यप्रकाशाला प्रिझममधून जाऊ देऊन त्याचे सात रंगांमध्ये विभाजन केले, ज्यामुळे प्रकाशाच्या रंगांचे गुणधर्म समजण्यास मदत झाली. हा शोध भौतिकशास्त्राच्या क्षेत्रात एक मैलाचा दगड ठरला आणि न्यूटनच्या वैज्ञानिक कारकीर्दीची सुरुवात झाली.

गुरुत्वाकर्षणाचा शोध

१६६५ साली इंग्लंडमध्ये प्लेगची मोठी साथ आली ज्यामुळे न्यूटनला केम्ब्रिज येथून आपल्या घरी जावे लागले व याच काळात न्यूटनने गुरुत्वाकर्षणाचा अतिशय महत्वाचा शोध लावला. गुरुत्वाकर्षणाच्या या शोधामागे एक प्रसिद्ध कहाणी आहे व ती म्हणजे एक दिवस न्यूटन आपल्या बागेत झाडाखाली बसला असता एक फळ (बहुदा सफरचंद) झाडावरून खाली पडताना त्याला दिसले व हे फळ झाडावरून खाली कसे पडले याचा विचार करताना त्यास पृथीमध्ये असलेल्या आकर्षण शक्तीमुळे पदार्थ तिच्याकडे आकर्षित होत असावेत असा सिद्धांत त्याने मांडला व याच सिद्धान्तावरून त्याने पुढे चंद्र व सूर्यमालेतील इतर ग्रह आपापल्या कक्षांमध्ये फिरतात त्याचे कारण गुरुत्वाकर्षण असावे असा शोध लावला व हा शोध पुढे सर्वमान्य झाला. गुरुत्वाकर्षणाच्या या सिद्धांताने खगोलशास्त्र आणि भौतिकशास्त्राच्या क्षेत्रात क्रांती घडवली, आणि न्यूटनला जागतिक कीर्ती प्राप्त झाली.

केम्ब्रिजमधील शिक्षण आणि संशोधन

१६६७ साली न्यूटन पुन्हा एकदा केम्ब्रिज येथे आला व येथे त्याने एका विद्यालयात गणिताच्या शिक्षकाचे कार्य सुरु केले. गणिताचा शिक्षक म्हणून नोकरी करताना न्यूटनला फार कमी पगार प्राप्त होत असे व हा पगार संपूर्णपणे त्याच्या आईच्या उपजीविकेसाठी खर्च होत असल्याने न्यूटनला संशोधनासाठी पुस्तके आणि प्रयोगाची साधने विकत घेण्यास पैसा शिल्लक राहत नसे तरी उपलब्ध साधनांच्या बळावर न्यूटनने आपल्या संशोधनाच्या कार्यात सातत्य ठेवले. न्यूटनच्या या समर्पणामुळे आणि मर्यादित साधनांमधील त्याच्या अथक प्रयत्नांमुळे त्याला अनेक महत्त्वपूर्ण शोध लावता आले. त्याच्या संशोधनातील सातत्याने त्याला वैज्ञानिक क्षेत्रात एक वेगळी ओळख मिळवून दिली.

प्रिन्सिपिया आणि टांकसाळेतील योगदान

१६८३ साली न्यूटनने 'प्रिन्सिपिया' नामक एक गणितावरील ग्रंथ लिहून तो प्रसिद्ध केला व या ग्रंथामुळे न्यूटनला नावलौकिक मिळून त्यास शासनाच्या टांकसाळेवर मुख्य अधिकाऱ्याची नोकरी मिळाली व ही नोकरी न्यूटनने शेवटपर्यंत कायम ठेवली. 'प्रिन्सिपिया' या ग्रंथात न्यूटनने गुरुत्वाकर्षण, गतीचे नियम आणि खगोलशास्त्र यांबद्दल सविस्तर माहिती दिली, ज्यामुळे वैज्ञानिक जगतात त्याचे नाव अमर झाले. टांकसाळेतील त्याच्या भूमिकेने त्याला आर्थिक स्थैर्य मिळाले, आणि त्याने तिथेही आपली बुद्धिमत्ता आणि कार्यक्षमता दाखवली.

न्यूटनचे व्यक्तिमत्त्व आणि दृष्टिकोन

त्याकाळी संपूर्ण युरोपखंडात न्यूटनएवढा हुशार माणूस कुणीच नव्हता असे म्हटले जायचे मात्र या विद्येचा गर्व न्यूटनने कधीच केला नाही उलट एकेदिवशी मित्रासोबत समुद्र किनाऱ्यावर फिरत असताना किनाऱ्यावरील वाळूचा एक लहानगा कण त्याने हाती घेतला व म्हणाला की 'या अनंत विश्वात जे काही सामावले आहे त्यामानाने माझे ज्ञान हे या वाळूच्या कानाएवढेच असेल'. न्यूटनच्या या विनम्र दृष्टिकोनामुळे त्याचे व्यक्तिमत्त्व अधिकच प्रभावी ठरले. त्याच्या या विचारसरणीने त्याला केवळ शास्त्रज्ञच नव्हे, तर एक दार्शनिक म्हणूनही मान मिळवून दिला.

न्यूटनचे योगदान आणि वारसा

१७२७ साली न्यूटनचे वयाच्या ८४ व्या वर्षी निधन झाले मात्र आपल्या कार्यकाळात त्याने गणित, भौतिकशास्त्र, ज्योतिषशास्त्र आणि दार्शनिक क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले व ग्रहांची गती, धूमकेतूंच्या कक्षा, समुद्राच्या भरती व ओहोटीची कारणे, प्रकाशाचे पृथक्करण, गुरुत्वाकर्षण, प्रकाश व रंग यांचे गुणधर्म असे अतिशय महत्वाचे शोध लावून जगाच्या वैज्ञानिक इतिहासात एक आदर्श प्रस्थापित केला. न्यूटनच्या या शोधांनी आधुनिक विज्ञानाचा पाया रचला, आणि त्याचा वारसा आजही वैज्ञानिक संशोधनात प्रेरणा देत आहे.