महडचा वरदविनायक – अष्टविनायकांपैकी एक गणपती

अष्टविनायक यात्रेत महत्त्वाचे स्थान असलेला महडचा वरदविनायक हा सातवा गणपती मानला जातो. पुणे-मुंबई महामार्गावर खोपोलीजवळील महड गावातील हे पवित्र स्थान दरवर्षी लाखो भाविकांना आकर्षित करते. ‘वरदविनायक’ म्हणजे वरदान देणारा गणपती, आणि खरोखरच भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण करण्यासाठी प्रसिद्ध असलेले हे मंदिर आजही श्रद्धा, भक्ती आणि इतिहासाचा अद्भुत संगम आहे.

मंदिराचे स्थान आणि पोहोच

महड हे गाव मुंबई-पुणे महामार्गापासून अवघे १ किलोमीटर अंतरावर आहे. खोपोलीवरून सहज रिक्षाने येथे पोहोचता येते. भाविकांच्या सोयीसाठी धर्मशाळा, भोजनव्यवस्था आणि इतर सुविधा उपलब्ध आहेत. मंदिराचे वातावरण अत्यंत शांत, निसर्गरम्य आणि भक्तिभाव जागवणारे आहे.

वरदविनायकाची स्थापना – गृत्समद ऋषींची कथा

पुराणकथेनुसार, गृत्समद ऋषींनी वरदविनायकाची स्थापना केली. या कथेला एक रंजक पार्श्वभूमी आहे.
वाचक्नवी ऋषींची पत्नी मुकुंदा हिला रुक्मांगद नावाच्या देखण्या राजपुत्रावर प्रेम जडले. मात्र रुक्मांगदाने तिच्या प्रस्तावाला नकार दिला. संतप्त मुकुंदाने त्याला “तू कुष्ठरोगी होशील” असा शाप दिला. परिणामी रुक्मांगद कुरूप झाला, तरी मुकुंदा त्याच्यावर प्रेम करत राहिली.

इंद्राने या परिस्थितीचा फायदा घेत रुक्मांगदाचे रूप धारण करून मुकुंदेस भ्रष्ट केले. या संबंधातून गृत्समद यांचा जन्म झाला. आईच्या चारित्र्याबद्दल कळल्यावर, गृत्समदाने तिला कंटकी होशील असा शाप दिला आणि पापमोक्षासाठी पुष्पकवनात तपश्चर्या सुरू केली.

त्यांनी घोर गणेश उपासना केली. प्रसन्न झालेल्या विनायकाने रिद्धी-सिद्धीसह दर्शन दिले व वर मागण्यास सांगितले. गृत्समद म्हणाले –
"हे विनायका, तू या वनात राहून भक्तांची इच्छा पूर्ण कर."
विनायकांनी तत्काळ मान्यता दिली आणि याच पुष्पकवनात वास्तव्य केले. पुढे हेच पुष्पकवन म्हणजे आजचे महड म्हणून ओळखले जाते.

वरदविनायकाच्या मूर्तीची आख्यायिका

१६९० साली, पौंडर नावाच्या एका गणेशभक्ताला दृष्टांत झाला. त्यानंतर मंदिराच्या मागील तलावात दगडी सिंहासनावर बसलेली गणेशमूर्ती सापडली. या मूर्तीच्या दोन्ही बाजूस कोरलेले दोन गजराज आजही पाहायला मिळतात.

पुढे १७२५ मध्ये, पेशव्यांचे सरसुभे बिवलकर यांनी येथे भव्य मंदिर बांधले. मंदिराचे घुमट व कौलारू बांधणी साधी असली तरी, कळस सोनेरी असून त्यावर नागाची नक्षी कोरलेली आहे, जी अत्यंत देखणी वाटते.

उत्सव आणि परंपरा

भाद्रपद व माघ या महिन्यात, शुक्ल प्रतिपदा ते पंचमीपर्यंत येथे गणेशोत्सव मोठ्या जल्लोषात साजरा होतो.

• चतुर्थीला येथे दिवसरात्र भाविकांची गर्दी असते.

• दररोज शेकडो भाविक मंदिरात दर्शनासाठी येतात.

• "वरदविनायकाची सेवा केल्यास गणपती निश्चित दर्शन देतात" अशी दृढ श्रद्धा आहे.

मूर्तीचे विसर्जन व पुनःप्रतिष्ठा

मूळ मूर्ती जीर्ण झाल्यामुळे ती खाडीत विसर्जित करण्यात आली होती. मात्र नंतर ती पुन्हा बाहेर काढून मंदिराच्या मागे असलेल्या दत्तमंदिराजवळ ठेवण्यात आली. सध्या मंदिरात नवी मूर्ती प्रतिष्ठापित केली आहे.

लोककाव्यातील वरदविनायक

महडच्या वरदविनायकाचे वर्णन लोककाव्यात असे केले जाते –

सातवा गणपती राया, महड गावचा मशहूर
वरदविनायकाचं तिथं एक मंदिर, मंदिर लई सादसूद जस कौलारू घर
घुमटाचा कळस सोनेरी, नक्षी नागाची कळसाच्या वर
सपनात भक्ताला कळ, देवळाच्या मागं आहे तळ
मूर्ती गणाची पाण्यात मिळ, त्यानं बांधलं तिथं देऊळ
दगडी महिरप सिंहासनी या प्रसन्न मंगलमूर्ती
वरदान विनायकाची पूजा कराया येती हो
चतुर्थीला गर्दी होई रात्रंदिवसा, अष्टविनायका तुझा महिमा कसा

मंदिराच्या आजूबाजूचा परिसर

मंदिराच्या मागे सुंदर तलाव आहे. त्याच्याशी मूर्तीच्या शोधाची आख्यायिका जोडलेली आहे. हिरव्यागार झाडांनी वेढलेला परिसर, शांत वायुमंडळ आणि गणेशभक्तांची प्रचंड भक्ती यामुळे महडला भेट देणाऱ्यांना अद्वितीय आध्यात्मिक समाधान मिळते.

महत्त्व आणि श्रद्धा

अष्टविनायक यात्रेत महडचा वरदविनायक हा महत्त्वाचा टप्पा आहे. श्रद्धेने येथे दर्शन घेतल्यास, अडथळे दूर होतात, कार्यसिद्धी मिळते आणि जीवनात समृद्धी येते, असा भक्तांचा विश्वास आहे. मंदिरात नवस फेडण्यासाठी तसेच गणपतीची विशेष पूजा करण्यासाठी वर्षभर भाविक येतात.

महडचा वरदविनायक हा फक्त अष्टविनायक यात्रेतील एक गणपती नसून, श्रद्धा, इतिहास, आणि अध्यात्माचा अद्वितीय संगम आहे. येथे येऊन भक्तांना केवळ दर्शन नव्हे, तर अंतर्मनाला शांती, विश्वास आणि प्रेरणा मिळते.

जर तुम्ही अष्टविनायक यात्रा करण्याचा विचार करत असाल, तर महडचा वरदविनायक नक्कीच आपल्या यात्रेचा अविभाज्य भाग बनवा आणि या वरदान देणाऱ्या गणपतीचे आशीर्वाद मिळवा.