अक्रोड - गुणधर्म व खाण्याचे फायदे

ड्रायफ्रुट्सच्या दुनियेत जेव्हा आरोग्यदायीतेबाबत चर्चा होते, तेव्हा अक्रोड हे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. मेंदूसारखा दिसणारा हा सुकामेवा केवळ दिसायला विशेष नाही, तर त्याचे शरीरावर होणारे फायदेही अत्यंत उपयुक्त व प्रभावी आहेत. अक्रोडमध्ये असणारे जीवनसत्त्वे, अँटीऑक्सिडंट्स, ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड्स यामुळे ते संपूर्ण कुटुंबासाठी उपयुक्त फळ ठरते.

अक्रोडची माहिती – मूळ, झाड व स्थानिक नावे:

अक्रोडचे झाड प्रामुख्याने हिमालय, इराण, चीन आणि उत्तर भारतात आढळते. आज मात्र अक्रोडाची लागवड अनेक भागात केली जाते. अक्रोड झाडाला फळे येण्यासाठी ३०-४० वर्षांचा कालावधी लागू शकतो.

यास विविध भाषांमध्ये खालीलप्रमाणे संबोधले जाते:

• संस्कृत: अक्षोट

• इंग्रजी: Walnut

• हिंदी: अखरोट

• बंगाली: आखरोट

• लॅटिन: Juglans regia (किंवा Elyuraitis triloba)

अक्रोडाचे फळ साधारणपणे पेरूप्रमाणे आकाराचे असते. त्याच्या कच्च्या फळाचे लोणचेदेखील बनवले जाते. अक्रोड खाण्यासोबत त्याचे तेलही विविध औषधी आणि खाद्य उपयोगांसाठी वापरले जाते.

अक्रोडचे गुणधर्म (Ayurvedic Properties of Akrod):

आयुर्वेदानुसार अक्रोड हे:

• गोडसर, किंचित आंबट

• स्निग्ध (तेलकट)

• उष्ण (गरम प्रकृतीचे)

• कफ-पित्तवर्धक व मलबंधक

• धातुवर्धक (शारीरिक बलवृद्धी करणारे)

या गुणधर्मांमुळे अक्रोड शारीरिक तसेच मानसिक आरोग्यासाठी उत्तम मानले जाते.

अक्रोडचे पोषणमूल्य:

अक्रोडात खालील पोषक घटक भरपूर प्रमाणात आढळतात:

• ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड्स

• प्रोटीन व फायबर

• व्हिटॅमिन ई, बी६

• मॅग्नेशियम, झिंक, आयर्न

• अँटीऑक्सिडंट्स

• फोलिक अ‍ॅसिड

ही सर्व तत्वे हृदय, मेंदू, त्वचा, हाडे आणि पचन यांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहेत.

अक्रोड खाण्याचे आरोग्यदायी फायदे:

१. मेंदूच्या आरोग्यासाठी लाभदायक

अक्रोडाचा मेंदूसारखा आकार याचा अर्थच त्यात मेंदूवर्धक गुणधर्म आहेत. यात भरपूर ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड्स असतात, जे स्मरणशक्ती वाढवण्यासाठी, मेंदू कार्य सुधारण्यासाठी आणि डिप्रेशन कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरतात.

२. हृदयरोगापासून संरक्षण

अक्रोडातील ओमेगा-३ आणि अँटीऑक्सिडंट्स कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित ठेवतात आणि त्यामुळे हृदयविकाराचा धोका कमी होतो. दररोज ४-५ अक्रोड खाल्ल्यास हृदय निरोगी राहू शकते.

३. पचनसंस्था सुधारते

अक्रोडामध्ये फायबरचे प्रमाण जास्त असल्याने पाचनक्रिया सुधारते. बद्धकोष्ठता आणि गॅस यावरही अक्रोड लाभदायक आहे.

४. त्वचा आणि केसांसाठी फायदेशीर

अक्रोड खाल्ल्यामुळे त्वचेवर तेज व चमक येते. त्यात असलेले व्हिटॅमिन ई आणि अँटीऑक्सिडंट्स त्वचेला वृद्धत्वाच्या लक्षणांपासून दूर ठेवतात. केसांचे गळणे, टक्कल यावर अक्रोड तेल उपयुक्त आहे.

५. वजन कमी करण्यास मदत

अक्रोडातील चांगल्या फॅट्समुळे पोट भरल्यासारखे वाटते आणि खाण्याची इच्छा कमी होते. त्यामुळे ते डाएटिंगसाठी योग्य आहे.

६. कॅन्सर विरोधी प्रभाव

अक्रोडात असलेले अँटीऑक्सिडंट्स व फायटोकेमिकल्स शरीरात कॅन्सरजन्य पेशींच्या वाढीला अटकाव करतात. त्यामुळे हे कर्करोगापासून संरक्षण देते.

७. हाडे मजबूत करतो

अक्रोडात कॅल्शियम, मॅग्नेशियम व फॉस्फरस भरपूर प्रमाणात असल्याने हाडांची घनता वाढते. विशेषतः वयोवृद्ध व्यक्तींनी नियमित अक्रोड खाणे फायद्याचे ठरते.

८. मुलांमध्ये मेंदूविकास

अक्रोड मुलांच्या मेंदूच्या वाढीसाठी उपयोगी आहे. परीक्षेच्या काळात अक्रोडाचा वापर एकाग्रता वाढवतो.

औषधी उपयोग:

मूळव्याधीवर उपयोग

अक्रोडाच्या तेलात कांकडा भिजवून मूळव्याधीच्या जखमेवर ठेवल्यास दाह आणि वेदना कमी होतात.

अपस्मारावर (फिट्स) उपाय

निर्गुडी रसासोबत अक्रोडाची साल उगाळून नस्य (नाकात टाकणे) किंवा अंजन केल्यास फिट्स कमी होतात.

कृमी नाशक

कच्चा अक्रोडाचा रस पिल्यास पोटातील कृमी नष्ट होतात.

स्त्रियांसाठी लाभदायक

गव्हाचा रवा व अक्रोडाच्या पानांचे पिठ तुपात तळून खाल्ल्यास दुधाची वाढ होते. स्तनपान करणाऱ्या महिलांसाठी हा उपाय उपयुक्त आहे.

अक्रोड कसे खावे?

• दररोज २ ते ५ अक्रोड सकाळी भिजवून खावेत.

• दूधात पूड करून घालून पिणे आरोग्यास फायदेशीर.

• अक्रोडाचे तेल केसांमध्ये लावल्यास टाळू मजबूत होते.

• थंड हवामानात अक्रोड खाणे विशेष फायदेशीर ठरते.

काही आवश्यक सावधगिरी:

• अक्रोड उष्ण प्रकृतीचे असल्यामुळे अतीसेवन करू नये.

• त्वचेला अ‍ॅलर्जी होऊ शकते, म्हणून सुरुवातीला थोड्या प्रमाणात खावे.

• कुठलेही घरगुती उपाय करताना वैद्यांचा सल्ला घ्यावा.

अक्रोड हे फक्त एक ड्रायफ्रूट नाही, तर एक संपूर्ण पोषणयुक्त औषधी फळ आहे. याचे नियमित सेवन केल्यास मेंदू, हृदय, त्वचा, पचन आणि इतर शारीरिक यंत्रणांवर सकारात्मक परिणाम होतो. त्यातील पोषक घटक शरीराची ऊर्जा वाढवतात व रोगप्रतिकारशक्ती बळकट करतात.

मात्र कोणतीही गोष्ट प्रमाणातच फायदेशीर असते. अक्रोड खाण्याचा दररोजचा योग्य डोस घेऊन तुम्ही तुमचे आरोग्य टिकवू शकता. घरातील लहानांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वांनी अक्रोडाचा वापर करावा.