नागस्थान ते नागोठणे

नागस्थान ते नागोठणे या पुस्तकामध्ये नागोठण्याचे गेल्या पाच हजार वर्षांपासूनचे ऐतिहासिक, भौगोलिक , व्यापारी, आरमारी, भाषिक, सांस्कृतिक, वांशिक, औद्योगिक महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे.

नागस्थान ते नागोठणे

एखाद्या गावाचा इतिहास लिहिणे म्हणजे इतिहासरुपी महासागरामध्ये हरवलेला मोती शोधण्यासारखे आहे. कारण इतिहास लिहिताना त्या गावात घडलेल्या हजारो वर्षांच्या ऐतिहासिक, भौगोलिक, सामाजिक, सांस्कृतिक अशा अनेक स्थित्यंतरांचा वेध घेणे गरजेचे ठरते व एखाद्या देशाचा, राज्याचा इतिहास लिहिण्यापेक्षाही गावाचा इतिहास लिहिणे ही अधिक कठीण गोष्ट आहे. कारण देशाचा वा राज्याचा इतिहास पर्यायाने विस्तृत असला तरी त्या इतिहासाची साधनेसुद्धा मोठ्या संख्येने उपलब्ध असतात. मात्र गावाचा इतिहास लिहिताना देशाच्या इतिहासापासून राज्याचा, जिल्ह्राचा, तालुक्याचा हजारो वर्षांचा इतिहास धुंडाळणे क्रमप्राप्त ठरते. याशिवाय ते गाव गेल्या हजारो वर्षांत कुठल्या राजकीय सत्तांच्या अखत्यारीत होते तसेच त्या त्या सत्तांच्या शेजारी कुठल्या सत्ता अस्तित्वात होत्या हेसुद्धा पाहणे गरजेचे असते. कारण गावाचा इतिहास शोधताना या गावावर राज्य केलेल्या तसेच या सत्तांच्या शेजारी असलेल्या सत्ता यांच्या ऐतिहासिक साधनांमध्येच गावासंदर्भात विस्तृत पुरावे मिळू शकतात.

नागस्थान ते नागोठणे या पुस्तकामध्ये नागोठण्याचे गेल्या पाच हजार वर्षांपासूनचे ऐतिहासिक, भौगोलिक , व्यापारी, आरमारी, भाषिक, सांस्कृतिक, वांशिक, औद्योगिक महत्त्व अधोरेखित करण्यात आले आहे. नागोठण्याच्या इतिहासाचे कालानुरुप चार भाग पडतात.  एक प्राचीन, दुसरा मध्ययुगीन, तिसरा अर्वाचीन व चौथा आधुनिक.  या संपूर्ण कालावधीत महाभारत काळातली नागराज्ये, मौर्य, सातवाहन, पश्चिमी क्षत्रप, त्रैकुटक , चालुक्य, राष्ट्रकुट, शिलाहार, यादव, गुजरात सुलतान, निजामशाही, आदिलशाही, मराठे, मुघल, ब्रिाटीश इत्यादी सत्तांच्या अखत्यारित राहीले असून बहामनी, विजयनगर, कदंब, पोर्तुगीज, सिद्दी, डच इत्यादी सत्तांचा नागोठण्याच्या इतिहासाशी निकटचा संबंध राहिला आहे.

नागोठण्याचा इतिहास या प्रकरणामध्ये नागोठण्यावर राज्य केलेल्या सर्व सत्तांचे वर्णन व नागोठण्याचा या राजकीय स्थित्यंतरातला सहभाग अधोरेखित केला गेला आहे.  इतिहासाचे हे प्रकरण लिहिताना प्रामुख्याने नागोठण्यास केंद्रस्थानी ठेवूनच लिखाण केल्यामुळे जास्तीत जास्त नागोठण्याचे संदर्भ आढळून येतात. मात्र हे संदर्भ वाचताना मूळ इतिहास तुकड्यांमध्ये विस्कळीत होऊ नये म्हणून नागोठणे शहराचा या मुख्य इतिहासाशी कसा संबंध राहिला होता हे लेखकाने दाखवले आहे. या पुस्तकात नागोठण्याच्या इतिहासाची साधने, नागोठण्याचे भौगोलिक वर्णन, नागोठण्याचे व्यापारी महत्त्व, नागोठण्याची नामोत्पत्ती, नागस्थान ते नागोठणे, नागोठण्याचे मूळ दैवत नागेश्वर व नागोठण्यातील ऐतिहासिक स्थळे अशी वैविध्यतेने नटलेली प्रकरणे लिहिलेली आहेत जेणेकरुन नागोठण्याबद्दल सर्वांगाने माहिती वाचकांना मिळेल.

हा इतिहास लिहिताना वाचकांच्या सोयीसाठी काही छायाचित्रे अंतर्भूत करण्यात आली आहेत.  यातली काही छायाचित्रे ही प्रसंगानुरूप नसून फक्त त्या प्रसंगाचे प्रतिनिधीत्व करणारी आहेत. पुस्तक लिहिताना लिखित पुरावे व संदर्भ, ऐकीव संदर्भ तसेच तर्कशास्त्राचा अभ्यासाची जोड देण्यात आली आहे.  मात्र ऐकीव संदर्भ तसेच तर्कशास्त्राचा अभ्यास करुन लिखाण करताना कुठेही मूळ विषयापासून फारकत घेतलेली नसून उपलब्ध पुराव्यांचा आधार घेऊनच  हे पुस्तक लिहिण्यात आले आहे.  हा उपक्रम पूर्णत्त्वास यावा यासाठी अनेक साधनांचा व संदर्भ ग्रंथांचा आधार घ्यावा लागला असेल हे पुस्तक वाचल्यावर समजते अर्थात त्यांची सूची मागील पानावर दिली आहे. एकूण १०० पृष्ठांच्या या पुस्तकाची प्रथम आवृत्ती सन २०१६ मध्ये प्रकाशित झाली व प्रकाशक हे शुभेच्छा प्रकाशन आहे.

पुस्तक विकत घेण्यासाठी क्लिक करा