श्री दत्त देवस्थान – भोवाळे चौल : कोकणातील एक गूढरम्य तीर्थस्थान

कोकणातील चौलची ऐतिहासिक ओळख

कोकणातील चौल हे प्राचीन काळापासून संपन्नतेच्या शिखरावर असलेले एक बागायती नगर आहे. इतिहास, धर्म आणि निसर्ग यांचा संगम असलेले हे ठिकाण एकेकाळी व्यापारीदृष्ट्या आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे होते.
कथेनुसार, साक्षात भगवान शंकरांनी येथे लिंगाची स्थापना केली असून त्यास रामेश्वर म्हणून ओळखले जाते. प्राचीन काळी या नगराच्या चारही बाजूंना चाफ्याची (चंपावती) झाडे होती. यामुळे या शहरास चंपावती असे म्हटले जाई. पुढे चंपावती चे रूपांतर चैमूल्य झाले आणि नंतर चौल या नावाने हे ठिकाण प्रसिद्ध झाले.

भोवाळे गाव आणि त्याची ओळख

चौलच्या पूर्वेकडील डोंगराळ भागात एक अद्भुत आणि स्वयंभू श्री दत्त देवस्थान आहे. हे दत्तस्थान ज्या गावात आहे ते म्हणजे भोवाळे. या गावाचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे गावात असलेले मोठे तळे, ज्याला भोवाळे तळे म्हणून ओळखले जाते. गावाचे मुख्य दैवत म्हणजे भोलंबिका अथवा भोवाई देवी.

दत्तस्थानाकडे जाण्याचा प्रवास

भोवाळे गावाच्या पूर्व दिशेस असलेल्या टेकडीच्या माथ्यावर हे स्वयंभू दत्तस्थान आहे. टेकडीची उंची सुमारे १७० मीटर असून, येथे जाण्यासाठी एक सुंदर पण आव्हानात्मक पायवाट आहे.

गावातून टेकडीकडे जाताना प्रथम रामाचे मंदिर आणि जाखमातेचे मंदिर दृष्टीस पडते. टेकडीच्या पायथ्याशी आल्यावर दत्तमंदिराचा फलक दिसतो आणि त्यामागे सुमारे ७०० पायऱ्या असलेला वळणावळणाचा रस्ता आहे.

मार्गातील आध्यात्मिक ठिकाणे

अर्ध्या पायऱ्या चढल्यानंतर स्वामी समर्थांचा मठ दिसतो. येथून देवघर गावाकडे जाणारा एक मार्ग आहे. पुढे गेल्यावर बुरांडी बाबांचा मठ, सत चित आनंद साधना कुटी, आणि शेवटच्या टप्प्यात दोन वेगवेगळे मठ – एक हरिराम बाबा यांनी बांधलेला आणि दुसरा एक जुना मठ – असे दर्शन घडते.

श्री दत्तात्रेयांचे स्वयंभू स्थान

सर्वोच्च माथ्यावर पोहोचल्यावर श्री दत्तात्रेयांची तीनमुखी मूर्ती भक्तांना दर्शन देते. मूर्तीच्या खाली एक शिलालेख आणि त्याच ठिकाणी दत्त पादुका आहेत. येथे उभे राहून दिसणारा नजारा अप्रतिम आहे –

• पश्चिमेस नारळी व पोफळीच्या बागांत नटलेले चौल व रेवदंडा

• दूरवरचा कोर्लई किल्ला

• अलिबाग व मुरुडला जोडणारा साळाव पूल

• तसेच डोंगर, सागर आणि हिरवळ यांनी सजलेला कोकणाचा निसर्ग

ध्यानधारणेचे केंद्र

दत्त टेकडीचा परिसर प्राचीन काळापासून ध्यानधारणेसाठी प्रसिद्ध आहे. अनेक योगी व साधक येथे तपश्चर्या करण्यासाठी येत असत. विशेषतः नाथपंथीय योगींना हे ठिकाण अत्यंत प्रिय आहे, कारण चौलचा उल्लेख अनेक नाथपंथीय साधनांमध्ये आढळतो.

गूढ जागा आणि मंदिरे

टेकडीच्या आसपास अनेक गूढ जागा, लहान मंदिरे आणि डोंगरात खोदलेल्या गुहा आहेत. आजूबाजूच्या पायवाटा धरल्यास अनेक अज्ञात ठिकाणे सापडतात. हा परिसर फक्त धार्मिकच नव्हे तर ऐतिहासिक आणि निसर्ग पर्यटनासाठीही महत्वाचा आहे.

दत्तजयंतीचा उत्सव

प्रत्येक वर्षी मार्गशीर्ष शुद्ध पौर्णिमा या दिवशी येथे दत्तजयंती मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. पाच दिवस चालणाऱ्या या यात्रेसाठी हजारो भाविक लांबून येथे येतात. भक्तांच्या जयघोषाने आणि आरत्यांच्या गजराने संपूर्ण टेकडी मंगलमय होते.

अविस्मरणीय अनुभव

भोवाळे चौलचे श्री दत्त देवस्थान हे केवळ एक धार्मिक ठिकाण नसून निसर्ग, इतिहास आणि अध्यात्म यांचा संगम आहे. येथे दर्शन घेतल्यावर जणू चौल परिसराची परिक्रमा पूर्ण झाल्याचा आनंद होतो.
एकदा तरी या गूढरम्य ठिकाणाला नक्की भेट द्यावी. येथे मिळणारी शांतता, निसर्गसौंदर्य आणि अध्यात्मिक ऊर्जा मनाला नवचैतन्य देते.