रोहीडा उर्फ विचीत्रगड

समुद्रसपाटीपासून अदमासे ३६६० फूट उंच असलेला रोहीडा हा ऐन मावळांत वसलेला गड भोरच्या दक्षिणेस सुमारे ९ कि.मी.वर आहे. रोहिड्यास विचित्रगड अथवा बिनीचा किल्ला या नावांनीही ओळखले जाते.

रोहीडा उर्फ विचीत्रगड

गडाच्या पायथ्याशी बाजारवाडी नामक छोटेसे गाव आहे येथे येण्यासाठी आधी भोरला येऊन मग बस किंवा जिप करुन बाजारवाडीस येता येते. बाजारवाडीकडून पश्चिमेकडे गडाची चढण सुरु होते. चढण तशी फार कठीण नाही. आजुबाजूस तुरळक झाडी आहेत, जागोजागी पाणी झिरपण्यासाठी चरे तयार केल्याने ते पायवाटांसारखे वाटून भरकटण्याची शक्यता आहे यासाठी मध्यभागी दिसणारा दांड चढून सरळ माथ्याशी पोहोचावे, अदमासे तासाभरात आपण गडाच्या पहील्या दरवाजात येतो, गडांत शिरण्यापूर्वी आणखी दोन दरवाजे ओलांडावे लागतात. ही गोमुखी पद्धतीची रचना आहे.

पहील्या दरवाज्याच्या माथ्यावर गणेशपट्टी तर दुसर्‍या दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंस सिंह आणि शरभ ही यादवकालीन चिन्हे आहेत याच ठिकाणी पाण्याचे एक भुयारसदृश बारमाही टाके आहे, यातले पाणी अतिशय चविष्ट आहे . तिसर्‍या दरवाज्याच्या माथ्यावर हत्ती आणि एक फारसी तर एक देवनागरी असे दोन भाषेतील दोन शिलालेख आहेत, देवनागरीमधील हजरत सुलताना....मुदपाकशाला असे काही शब्द वाचता येतात. गडाचे तिन्ही दरवाजे ओलांडून आंत गेल्यावर सदर लागते. सदरेच्या बरोबर पाठीमागे भैरवाचे मंदिर आहे. भैरवासमोर दीपमाळ आणि काही स्मारक शिला आहेत.मंदिराकडून वाघजाई बुरुजाकडे येताना सलग सात पाणटाक्या लागतात येथेच एक भूमिगत टाके आहे, येथेच एक शिवलिंग व मानवी मूर्ती सुद्धा आहे. 

विचित्रगड फार मोठा किल्ला नाही, वर सपाटी जवळ जवळ नाही म्हटले तरी चालेल. भोवताली असलेले शिरवले, पाटणे, दामगुडे, वाघजाई, फत्ते व सदरेचा असे सहा बुरुज आहेत, पडझड होत चाललेली तटबंदी हे इतिहासकालीन अवशेष सध्या शिल्लक आहेत. गडाच्या पूर्वेस असलेल्या फत्तेबुरुजावर तीन ढालकाठ्या आहेत. येथील वाघजाई बुरुजावरुन आसमंत निरभ्र असल्यास सिंहगड, राजगड, तोरणा,केंजळगड, कमळगड, रायरेश्वर पठार, पुरंदर आदी किल्ल्यांचे दर्शन होवू शकते. गड पाहण्यास दीड तास पुरतो.

हा किल्ला यादवकालीन आहे, आदिलशाहाने या गडाची दुरुस्ती केली होती, मे १६५६ मध्ये किल्ला शिवाजी महाराजांनी घेतला. यासाठी बांदल्-देशमुखांबरोबर लढाई करावी लागली ज्यात कृष्णाजी बांदल मारला गेला. घोडखिंड लढवणारे बाजीप्रभू देशपांडे बांदलांचे मुख्य कारभारी म्हणून काम पहायचे, बांदलांच्या पराभवानंतर ते आणि त्यांचे सहकारी स्वराज्यात सामील झाले, यानंतरा इतिहास सर्वांनाच ज्ञात आहे. पुरंदरच्या तहात मुघलांकडे गेलेल्या किल्ल्यांत याचा समावेश होता. मात्र १६७० मध्ये किल्ला परत स्वराज्यात आला. जेधे, खोपडे आदि शिवकालीन घराण्यांचा या किल्ल्याशी घनिष्ट संबंध होता, पुढे भोरच्या पंतसचिवांनी औरंगजेबाशी लढून हा किल्ला स्वराज्यात दाखल केला. संस्थाने विलीन होईपर्यंत राजगड, प्रचंडगड, तुंग, तिकोना या सर्व किल्ल्यांप्रमाणेच रोहीडाही भोर संस्थानातच होता.

गडावरील मंदिरात सहा ते सात जण राहू शकतात यासाठी येथील शंकर नामक किल्लेदाराची परवानगी घ्यावी,शक्य झाल्यास देणगी बुकाची पावती सुद्धा फाडावी. त्यांना सांगितल्यास जेवणाची सोय देखील होवू शकते, बाजारवाडी गावात उपहारगृह नसल्याने पुरेसा आहार येतानाच आणावा. जवळ तीन ते चार दिवसाचा अवधी असल्यास रोहीडखोरे व रायरेश्वर रांगेतील रोहिडा-केंजळगड्-रायरेश्वर यात्रा होऊ शकते.