श्री क्षेत्र यवतेश्वर देवस्थान - सातारा जिल्हा

सातारा जिल्हा हा केवळ निसर्गसौंदर्यासाठीच नव्हे, तर आपल्या ऐतिहासिक आणि धार्मिक वारशासाठीही प्रसिद्ध आहे. साताऱ्याच्या पश्चिमेला वसलेले श्री यवतेश्वर देवस्थान आणि श्री काळभैरव मंदिर हे समस्त भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे. हे मंदिर परिसरातील शांत आणि निसर्गरम्य वातावरण, तसेच यादवकालीन स्थापत्यशैली यामुळे पर्यटक आणि भक्त यांच्यासाठी विशेष आकर्षण आहे.

यवतेश्वर महादेव मंदिर: यादवकालीन स्थापत्याचा नमुना

सातारा शहराच्या पश्चिमेस असलेले श्री यवतेश्वर व श्री काळभैरव हे समस्त भाविकांचे श्रद्धास्थान आहे. यवतेश्वर देवस्थानातील मुख्य मंदिर, यवतेश्वर महादेव मंदिर, हे यादवकालीन स्थापत्यशैलीचा उत्कृष्ट नमुना आहे. यवतेश्वर देवस्थानातील मुख्य मंदिर असलेले यवतेश्वर महादेव मंदिर यादवकालीन असून मंदिराच्या नंदी मंडपात एक नव्हे तर दोन नंदी दिसून येतात. ही दोन नंदींची उपस्थिती मंदिराला एक वेगळीच भव्यता प्रदान करते आणि येथील धार्मिक महत्व अधोरेखित करते.

नंदीमंडप ओलांडून आत प्रवेश केल्यावर मंदिराचे सभागृह दिसून येते व सभागृहाच्या पुढे मंदिराचे गर्भगृह असून गर्भगृहात श्री यवतेश्वराचे स्वयंभू शिवलिंग दिसून येते. यवतेश्वर शिवलिंग आकाराने भव्य असून गर्भगृहाच्या अंतर्भागाचे नूतनीकरण केलेले दिसून येते. मंदिराचे स्थापत्य पाहून हे मंदिर यादवकालीन असल्याची साक्ष पटते. गर्भगृहातील स्वयंभू शिवलिंग भाविकांना आकर्षित करते, तर मंदिराच्या बांधकामातील कोरीव रचना आणि प्राचीन शिल्पकला यवतेश्वरच्या ऐतिहासिक वैभवाची साक्ष देतात.

श्री रामेश्वर मंदिर आणि इतर वैशिष्ट्ये

मूळ मंदिराशेजारी श्री रामेश्वर शिवमंदिर असून या मंदिरातील शिवलिंग सुद्धा अतिशय भव्य असे आहे. या मंदिरात गणेश आदी देवतांच्या मूर्ती दिसून येतात. श्री रामेश्वर मंदिरातील शिवलिंग आणि गणेशाच्या मूर्ती येथील धार्मिक वातावरणाला अधिक पवित्रता प्रदान करतात. मंदिराबाहेर अजून काही कोरीव मूर्ती आणि एक वीरगळ दिसून येते. या वीरगळीचा इतिहास स्थानिक कथांमधून समजतो, ज्या युद्ध आणि शौर्याच्या कथा सांगतात.

मंदिराच्या आवारात मूळपुरुष बाबाजी यांचे मंदिर आहे. बाबाजी हे मंदिराचे मूळ गुरव पुजारी होते असे येथील फलकावरून समजते. बाबाजींचे मंदिर हे स्थानिक भक्तांसाठी विशेष महत्वाचे आहे, कारण त्यांनी यवतेश्वर देवस्थानाच्या परंपरेची पायाभरणी केली.

देवतळे: यवतेश्वर परिसरातील निसर्गरम्य ठिकाण

मंदिराच्या तटबंदीबाहेर एक तळे असून त्यास देवतळे या नावाने ओळखले जाते. हा तलाव चौरसाकृती असून बांधीव आहे व खाली उतरण्यासाठी पायऱ्यांची निर्मिती केली गेली आहे. तलावाच्या भिंतींमध्ये काही कोनाडे सुद्धा बांधलेले आढळून येतात. तलावाच्या एका कोपऱ्यात पाण्याचा नैसर्गिक स्रोत दिसून येतो. देवतळे हे चिरेबंदी व अतिशय भव्य आहे. हे तळे यवतेश्वर परिसराला एक निसर्गरम्य सौंदर्य प्रदान करते आणि भाविकांना शांतता अनुभवण्याची संधी देते. मंदिराचे निर्माल्य तीर्थ अनोखे असून जमिनीखाली खोदकाम करून तेथून निर्माल्य मार्ग निर्माण करण्यात आला आहे. हा मार्ग मंदिराच्या पवित्रतेला आणखी वृद्धिंगत करतो.

श्री काळभैरव मंदिर: जागृत आणि भव्य मंदिर

यवतेश्वर येथील श्री काळभैरवनाथ हे मंदिर सुद्धा एक जागृत व प्रसिद्ध देवस्थान आहे. या मंदिराचा निर्मितीकाळ सुद्धा यादवकालीन असून मंदिराच्या अंतर्भागात नूतनीकरण करण्यात आले आहे. मंदिराच्या गर्भगृहात काळभैरवाची अतिशय रेखीव व भव्य मूर्ती स्थानापन्न आहे. मंदिराच्या उंबरठ्यात भक्तांनी देवाला अर्पण केलेली नाणी दिसून येतात. काळभैरवाची मूर्ती त्याच्या रौद्र रूपाने भक्तांमध्ये भक्तीसंगम निर्माण करते. हे मंदिर स्थानिक आणि बाहेरील भक्तांसाठी जागृत स्थळ मानले जाते.

यवतेश्वर देवस्थान: सातारा सातारा जिल्ह्याचा अभिमान

यवतेश्वर देवस्थान हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध देवस्थानांपैकी एक असून एका निसर्गरम्य अशा ठिकाणी असल्याने येथील वातावरण शांत व प्रसन्न असते तेव्हा महाराष्ट्राच्या धार्मिक वैभवात भर घालणारे यवतेश्वर देवस्थान एकदातरी पाहायलाच हवे. सातारा शहरापासून जवळ असलेले हे मंदिर पर्यटक आणि भक्त यांच्यासाठी एक आदर्श ठिकाण आहे. येथील निसर्ग, यादवकालीन स्थापत्य आणि धार्मिक वातावरण यांचा संगम यवतेश्वरला अविस्मरणीय बनवतो. श्रावण महिन्यात आणि महाशिवरात्रीला येथे भाविकांची मोठी गर्दी होते, ज्यामुळे मंदिराचा उत्साह द्विगुणित होतो.

यवतेश्वरचा धार्मिक आणि ऐतिहासिक वारसा

श्री क्षेत्र यवतेश्वर देवस्थान हे सातारा जिल्ह्याच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वैभवाचे प्रतीक आहे. यवतेश्वर महादेव मंदिर, श्री काळभैरव मंदिर, आणि देवतळे यांचा समावेश असलेला हा परिसर भक्ती आणि इतिहास यांचा सुंदर संगम आहे. हे ठिकाण प्रत्येकाने एकदा तरी भेट द्यावे असे आहे.