घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालय कोलाड

महाराष्ट्र ही कलावंतांची भूमी आहे, जिथे विविध क्षेत्रांत कीर्ती मिळवलेले अनेक कलाकार आहेत. यापैकी एक नाव आहे रमेश घोणे, ज्यांनी लाकडाच्या ओंडक्यांपासून निर्माण केलेली व अतिशय सजीव वाटावीत अशी काष्ठशिल्पे तयार करून रायगड जिल्ह्यातील कोलाड येथे एक अनोखे घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालय उभारले आहे. कल्पकता आणि जिद्द असेल तर माणूस काय करू शकतो, याचे उत्तम उदाहरण म्हणून या संग्रहालयाकडे पाहता येईल. या लेखामध्ये घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालय, रमेश घोणे यांचे योगदान आणि या ठिकाणाचे पर्यटनमहत्त्व याबद्दल सविस्तर माहिती दिली आहे.

रमेश घोणे: एक प्रेरणादायी कलाकार

रमेश घोणे यांना खरे तर इंजिनिअर व्हायचे होते, परंतु परिस्थितीमुळे त्यांना ते जमले नाही. मात्र, ते कुढत बसले नाहीत, तर त्यांनी आपणास काय करता येऊ शकते याचा शोध घेतला. निर्जीव लाकडामध्ये सजीवता निर्माण करू शकतो, याची जाणीव त्यांना झाली, आणि या लाकडांतच त्यांना आपल्या जीवनाचा खरा अर्थ समजला. या जिद्दीने आणि कल्पकतेने त्यांनी काष्ठशिल्पांचे एक कायमस्वरूपी संग्रहालय कोलाड येथे उभारण्याचा निश्चय केला. पुण्याच्या राजा केळकर संग्रहालयापासून प्रेरणा घेऊन त्यांनी हे स्वप्न साकार केले. आज या संग्रहालयात शेकडो प्रकारची काष्ठशिल्पे पाहायला मिळतात, जी प्रत्येक पर्यटकाला थक्क करतात.

संग्रहालयातील शिल्पकृतींचे वैशिष्ट्य

घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालयात सिंह, वाघ, हरीण यांसारखे प्राणी, तसेच चिमणी ते गरुड आणि कावळा ते घार असे विविध प्रकारचे पक्षी यांच्या शिल्पांचा समावेश आहे. याशिवाय, लाकडी दिवे, भांडी, मशाली, आणि शिवाजी महाराज, ख्रिस्त, देवता यांचे हुबेहूब मुखवटे येथे पाहायला मिळतात. नऊवारी साडीतील स्त्रीपासून ते आधुनिक नारीची विविध रूपे यांना काष्ठशिल्पांच्या माध्यमातून रमेश घोणे यांनी सजीव केले आहे.

विशेषतः पाच ते साडेपाच फुटी उंचीच्या ओंडक्यांना आकार देऊन आणि त्याला वडाच्या पारंब्या गुंडाळून तयार केलेली रूढी-परंपरेच्या बंधनात अडकलेली भारतीय स्त्री आणि दशमुखी रावण ही शिल्पे संग्रहालयातील वैशिष्ट्यपूर्ण कृती आहेत. ही शिल्पे साग, किंजळ, धामण, आंबा, हैद, शिवन अशा 28 प्रकारच्या लाकडांचा उपयोग करून अतिशय परिश्रमपूर्वक तयार करण्यात आली आहेत. या शिल्पांचे सौंदर्य आणि बारकावे पाहून प्रत्येकजण आश्चर्यचकित होतो.

संग्रहालयाचे आकर्षण आणि उद्दिष्टे

या संग्रहालयातील काष्ठशिल्पे 50 हजार रुपयांपासून पाच लाख रुपयांपर्यंत किमतीत विक्रीसाठी ठेवण्यात आली आहेत, ज्यामुळे कलाप्रेमींना ती खरेदी करता येतात. रमेश घोणे यांचे उद्दिष्ट केवळ शिल्पनिर्मितीपुरते मर्यादित नाही. त्यांनी काष्ठशिल्पांचे प्रशिक्षण देण्यासाठी अभ्यास केंद्रांची स्थापना करण्याचा मानस आहे. याशिवाय, गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये संग्रहालयाची नोंद व्हावी यासाठी त्यांचे प्रयत्न सुरू आहेत. काष्ठशिल्प निर्मिती आणि निसर्ग संवर्धन या क्षेत्रात संग्रहालयाची नोंद जगातील प्रमुख संग्रहालयांत व्हावी, यासाठीही ते कार्यरत आहेत. नॅचरल हिस्टरी म्युझियमच्या धर्तीवर तयार केलेल्या या निसर्गशिल्प प्रदर्शनाची ख्याती जगभर पसरली असून, भारतातून आणि जगभरातील अनेक देशांतून पर्यटक या संग्रहालयाला भेट देतात.

कोलाड येथील स्थान आणि पर्यटन

घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालय मुंबई-गोवा महामार्गावरील कोलाड येथे आहे, ज्यामुळे ते पर्यटकांसाठी सहजपणे उपलब्ध आहे. रायगड जिल्ह्यास भेट देणाऱ्या पर्यटकांनी हे संग्रहालय आवर्जून पाहावे, कारण रमेश घोणे यांनी गेली 30-35 वर्षे प्रचंड मेहनत घेऊन निर्जीव लाकडांपासून निर्माण केलेली ही काष्ठशिल्पे वाचून कळणार नाहीत, तर पाहूनच त्यांच्या सौंदर्याचा खऱ्या अर्थी अनुभव घेता येईल. कोलाड येथील हे संग्रहालय रायगडच्या पर्यटन स्थळांमध्ये एक अनमोल ठेवा आहे.

घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालय हे रमेश घोणे यांच्या कल्पकता आणि जिद्दीचे प्रतीक आहे. लाकडात सजीवता निर्माण करणारी त्यांची कला आणि कोलाड येथील हे संग्रहालय पर्यटक आणि कलाप्रेमींसाठी एक अविस्मरणीय अनुभव आहे. येथील शिल्पे, त्यांचे बारकावे आणि निसर्गाशी असलेले नाते यामुळे हे ठिकाण विशेष आहे. या लेखामध्ये घोणे काष्ठशिल्प संग्रहालय आणि रमेश घोणे यांच्या कार्याचा आढावा घेतला आहे, जो प्रत्येक पर्यटकाला या ठिकाणाला भेट देण्यास प्रेरित करेल.