मेजर धनसिंग थापा - चीनचे चक्रव्यूह भेदणारे अभिमन्यू

एक परमवीर योद्धा

1962 च्या भारत-चीन युद्धात मेजर धनसिंग थापा यांनी आपल्या अतुलनीय शौर्याने इतिहास रचला. पँगॉंग सरोवराच्या काठावर, जिथे धुके आणि शांतता यांचा मेळ होता, तिथे चिनी सैन्याच्या चक्रव्यूहात शिरून त्यांनी गुरखा बटालियनचे नेतृत्व केले आणि भारताच्या सैनिकी इतिहासात परमवीर चक्र मिळवणारा एक अभिमन्यू बनले. त्यांच्या धैर्याने आणि नेतृत्वाने चिनी सैन्याला खंबीरपणे प्रत्युत्तर देत भारतीय सीमांचे रक्षण केले.

हा लेख मेजर धनसिंग थापा यांच्या जीवनातील त्या ऐतिहासिक लढाईचा सविस्तर आढावा घेतो, जिथे त्यांनी अशक्यप्राय परिस्थितीतही हार न मानता शत्रूला दे मे धरणी ठाय केले. त्यांच्या पराक्रमाची ही कहाणी प्रत्येक भारतीयाला प्रेरणा देणारी आहे.

पँगॉंग सरोवरावरील संकट

20 ऑक्टोबर 1962 रोजी, लडाखच्या पूर्व दिशेपासून ते तिबेटच्या पश्चिम दिशेपर्यंत पसरलेल्या पँगॉंग सरोवराच्या परिसरात एक अनपेक्षित संकट उभे राहिले. निळाशार सरोवराचा परिसर आदल्या दिवशी शांत होता, धुक्याने सर्वत्र आच्छादन केले होते, आणि पलीकडील टेकडीवरील चिनी सैनिकी चौक्या दिसेनाशा झाल्या होत्या. अचानक, हॉर्नचा कर्णकर्कश आवाज वाजला, आणि भारतीय सैनिक सावध होऊन चिनी चौक्यांकडे टेहळणी करू लागले.

दूरवर चिनी चौक्यांमध्ये संशयास्पद हालचाली दिसू लागल्या. काही क्षणांतच असंख्य चिनी सैनिक चौक्यांभोवती दिसू लागले, आणि त्यांनी तोफांचा मारा भारतीय सैन्याच्या दिशेने सुरू केला. मोठमोठे तोफगोळे भारतीय चौक्यांवर कोसळू लागले, आणि युद्धाचा भयंकर गदारोळ सुरू झाला. या कठीण प्रसंगी मेजर धनसिंग थापा, ज्यांना नुकतीच कप्तानपदावरून मेजरपदाची बढती मिळाली होती, यांनी आपल्या गुरखा बटालियनचे नेतृत्व हाती घेतले.

धनसिंग थापांचे नेतृत्व

मेजर धनसिंग थापा यांनी नुकतीच बढती मिळाल्याने गुरखा बटालियन आनंदात होती. आदल्या रात्री सैनिकांनी त्यांच्या सन्मानार्थ मेजवानी केली होती. पण चिनी सैन्याच्या अचानक हल्ल्याने सगळे वातावरण बदलले. थापा यांनी तात्काळ आपल्या सैनिकांना सावध केले आणि म्हणाले, "माझ्या जवानांनो, सावध व्हा! शत्रू प्रथम तोफांचा मारा करून आपल्याला बिथरविण्याचा प्रयत्न करेल, आणि मग हल्ला करेल. प्रत्येकाने आपली पोजिशन घ्यावी आणि माझ्या हुकमाची वाट पाहावी."

थापा यांच्या आदेशाने बटालियनमध्ये उत्साह संचारला. प्रत्येक सैनिकाने बंदूक हाती घेऊन शत्रूला प्रत्युत्तर देण्याची तयारी केली. चिनी सैन्याने मोटारींमधून हल्ल्यासाठी वेगाने कूच केले. थापा यांनी दुर्बिणीतून निरीक्षण करत उजवा हात वर ठेवला, जेणेकरून मोटारी बंदुकीच्या टप्प्यात येताच हल्ल्याचा आदेश देता येईल. जेव्हा मोटारी जवळ आल्या, तेव्हा थापा यांनी हात खाली करत "फायर" असा हुकूम दिला, आणि भारतीय सैनिकांनी खंदकातून तीव्र गोळीबार सुरू केला.

पहिला हल्ला परतवून लावणे

भारतीय सैनिकांच्या गोळीबाराने चिनी मोटारींमधील सैनिक धडाधड कोसळू लागले. काही मोटारींची चाके फुटली, तर काहींची इंजिन्स निकामी झाली. उरलेले चिनी सैनिक टेकड्यांचा आश्रय घेण्यासाठी पळू लागले. या जोरदार प्रत्युत्तराने चिनी सैन्याचा पहिला हल्ला पूर्णपणे परतवून लावला गेला. पण सर्वांनाच माहित होते की, चिनी सैन्य पुन्हा हल्ला करेल. त्यामुळे गुरखा बटालियन सावध राहून दुसऱ्या हल्ल्याची वाट पाहू लागली.

काही वेळाने चिनी चौक्यांतून पुन्हा तोफगोळे बरसू लागले, आणि हे गोळे थेट भारतीय खंदकांवर पडू लागले. यामुळे अनेक सैनिक हुतात्मा झाले. एका जखमी सैनिकाने मेजर थापांना सांगितले, "साहेब, आता मी हुतात्मा होणार, पण माझ्या शस्त्राने चिनी सैन्य गारद व्हायला हवे. माझ्या कमरेतील हातगोळा घ्या आणि चिनी सैन्य जवळ आल्यावर माझ्या नावाने फेका."

दुसरा हल्ला आणि सैनिकांचा धीर

जखमी सैनिकाचे शब्द ऐकून मेजर थापा यांनी ठामपणे सांगितले, "शाबास! आपण भारतीय एका सैनिकाच्या बदल्यात 20 चिनी सैनिकांचा बळी घेतल्याशिवाय राहणार नाही." या शब्दांनी जखमी सैनिकांच्या डोळ्यात अश्रू तरळले, आणि बटालियनमध्ये नवीन जोश संचारला.

काही वेळातच चिनी सैन्याने दुसऱ्या हल्ल्याची तयारी केली. यावेळी त्यांनी अधिक मोटारी आणि जास्त सैनिक पाठवले. मेजर थापा यांनी पुन्हा "फायर" असा आदेश दिला, आणि भारतीय शस्त्रे चिनी सैन्यावर बरसू लागली. चिनी सैन्य भारतीय गोळीबारापुढे मार खाऊ लागले, पण यावेळी भारतीय सैनिकांची संख्याही कमी झाली होती. मेजर थापा यांनी उरलेल्या सैनिकांना एकत्र करून त्यांचा धीर वाढवला. आता बटालियनचे एकच ध्येय होते: मारू किंवा मरू!

तिसरा हल्ला आणि रणगाड्यांचे आव्हान

चिनी सैन्याने दोन हल्ल्यांमध्ये जबर मार खाल्ला होता, पण त्यांनी हार मानली नाही. तिसऱ्या हल्ल्यासाठी त्यांनी मोटारींसोबत रणगाडे तैनात केले. भारतीय गुरखा बटालियनकडे रणगाड्यांविरोधी तोफा नव्हत्या, ज्यामुळे त्यांची बाजू कमकुवत झाली होती. रणगाडे हे असे शस्त्र आहे की, त्यांना फक्त रणगाडेच प्रत्युत्तर देऊ शकतात. पण गुरखा बटालियनने हार मानली नाही.

त्यांनी बॉम्ब, मशीनगन्स, आणि बंदुकींनी रणगाड्यांवर मारा सुरू केला. चिनी रणगाडे पुढे येत होते, आणि भारतीय सैनिक आपल्या शस्त्रांनी त्यांचा सामना करत होते. पण चिनी रणगाड्यांच्या तीव्र माऱ्याने संपूर्ण गुरखा बटालियन जवळजवळ संपली. मेजर थापा यांनी खंदकांकडे पाहिले, तिथे त्यांच्या साथीदारांचे मृतदेह पडले होते. थापा सोडून सर्व सैनिक हुतात्मा झाले होते.

अभिमन्यूचा चक्रव्यूह भेद

आता समोर हजारो चिनी सैनिक आणि रणगाडे भारतीय सीमेकडे येत होते. मेजर धनसिंग थापा एकटे उभे होते. हजारो विरुद्ध एक. त्यांनी आपल्या हुतात्मा सहकाऱ्यांचे स्मरण केले आणि "एका भारतीय सैनिकाच्या बदल्यात 20 चिनी सैनिक" हा मंत्र मनात बिंबवला. त्यांनी मशीन गन हाती घेतली आणि चिनी सैन्यावर तुफान मारा सुरू केला. त्यांच्या गोळीबाराने अनेक चिनी सैनिक जमिनीवर कोसळले, पण थापा वेगाने पुढे जात राहिले.

चिनी सैन्याच्या चक्रव्यूहात हा आधुनिक युगातील अभिमन्यू शिरला होता. चिनी सैनिकांनी त्यांच्यावर असंख्य गोळ्या झाडल्या, आणि थापा यांच्या शरीरात अनेक गोळ्या शिरल्या. जखमांनी त्यांची शुद्ध हरपली, आणि ते शत्रूच्या गदारोळात हरवले.

परमवीर चक्र आणि वारसा

मेजर धनसिंग थापा यांना वीरगती प्राप्त झाल्याचे समजून भारत सरकारने त्यांना मरणोत्तर परमवीर चक्र बहाल करण्याचे ठरवले. पण आश्चर्याची गोष्ट अशी की, इतक्या जखमांनंतरही थापा हुतात्मा झाले नव्हते. ते जखमी अवस्थेत चीनच्या युद्धकैदेत सापडले होते. युद्धानंतर त्यांची सुटका झाली, आणि 20 ऑक्टोबर 1962 रोजी त्यांना परमवीर चक्र देऊन गौरवण्यात आले.

थापा यांनी 1980 मध्ये लष्करी सेवेतून निवृत्ती घेतली आणि आपले पुढील आयुष्य लखनऊ येथे व्यतीत केले. निवृत्तीनंतर त्यांनी सहारा एअरलाइन्समध्ये संचालक म्हणून काम केले. 6 सप्टेंबर 2005 रोजी पुणे येथे त्यांचे निधन झाले, आणि त्यांच्यासोबत 1962 च्या पँगॉंग सरोवरावरील एक परमवीर अनंतात विलीन झाला.

एक अजरामर प्रेरणा

मेजर धनसिंग थापा यांचा पराक्रम हा भारताच्या सैनिकी इतिहासातील एक सुवर्ण पर्व आहे. पँगॉंग सरोवरावर चिनी सैन्याच्या चक्रव्यूहात शिरून त्यांनी गुरखा बटालियनचे नेतृत्व केले आणि शत्रूला खंबीर प्रत्युत्तर दिले. एकट्याने हजारो सैनिकांविरुद्ध लढताना त्यांनी दाखवलेले धैर्य आणि त्याग प्रत्येक भारतीयाला प्रेरणा देतो.

परमवीर चक्र हा त्यांच्या अतुलनीय शौर्याचा सन्मान आहे, आणि त्यांचा वारसा आजही भारतीय सैन्याच्या गौरवशाली परंपरेत जिवंत आहे. मेजर धनसिंग थापा यांची ही कहाणी आणि संपूर्ण भारतासाठी अभिमानाचा विषय आहे.