रामा राघोबा राणे - परमवीर चक्र मिळवणारे पहिले मराठी वीर

भारताच्या स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर अवघ्या काही महिन्यांनी, 1948 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात एक मराठी योद्धा आपल्या अतुलनीय शौर्याने इतिहासात अजरामर झाला. ते होते सेकंड लेफ्टनंट रामा राघोबा राणे, परमवीर चक्र मिळवणारे पहिले मराठी सैनिक. त्यांच्या धैर्याने आणि नेतृत्वाने भारतीय सैन्याला राजौरी जिंकण्यात यश मिळाले, आणि त्यासाठी त्यांना भारताचा सर्वोच्च लष्करी सन्मान, परमवीर चक्र, प्रदान करण्यात आले.

या लेखात आपण रामा राघोबा राणे यांच्या बालपणापासून ते परमवीर चक्रापर्यंतच्या प्रवासाबद्दल जाणून घेणार आहोत. त्यांच्या कर्तृत्वाने आणि धैर्याने प्रेरित होऊन, आपण त्यांच्या कार्याचा आणि भारताच्या इतिहासातील त्यांच्या योगदानाचा अभिमान बाळगू शकतो. चला, तर मग जाणून घेऊया या परमवीराच्या थक्क करणाऱ्या कहाणी!

साध्या गावातील असाधारण योद्धा

रामा राघोबा राणे यांचा जन्म 26 जून 1918 रोजी कर्नाटकातील कारवार जिल्ह्यातील चानिआ या छोट्याशा गावात एका साध्या शेतकरी कुटुंबात झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण गावातील शाळेत झाले, आणि सातवी उत्तीर्ण झाल्यावर त्यांनी पुण्यातील बॉम्बे इंजिनियर ग्रुपमध्ये शिपाई म्हणून प्रवेश केला. त्यांचे सैनिकी जीवन 10 जुलाई 1940 रोजी सुरू झाले, जेव्हा ते ब्रिटिश भारतीय सैन्यात दाखल झाले.

राणे यांनी लहानपणापासूनच देशभक्तीचे बाळकडू घेतले होते. दुसऱ्या महायुद्धात त्यांनी म्यानमारच्या आघाडीवर जपानी सैन्याविरुद्ध लढताना आपली चमक दाखवली. त्यांच्या धैर्यामुळे आणि नेतृत्वामुळे त्यांना नाईक, हवालदार, आणि जमादार अशा बढत्या मिळत गेल्या. युद्धानंतर त्यांना कमिशन देण्यात आले, आणि 15 डिसेंबर 1947 रोजी ते भारतीय सैन्याच्या बॉम्बे सॅपर्स रेजिमेंटमध्ये सेकंड लेफ्टनंट म्हणून नियुक्त झाले.

काश्मीर युद्ध: एक ऐतिहासिक संकट

1947 मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाले, आणि अवघ्या काही महिन्यांनी पाकिस्तानने पठाण टोळीवाल्यांच्या साहाय्याने काश्मीरवर आक्रमण केले. श्रीनगरच्या चारही दिशांनी आक्रमकांनी घेरले, आणि काश्मीरच्या राजाने आपले संस्थान भारतात विलीन करून भारत सरकारची मदत मागितली. भारताने तात्काळ विमानांद्वारे सैन्याच्या तुकड्या काश्मीरला पाठवल्या आणि शत्रूला सीमेवर अडवले. लवकरच आणखी सैनिक दाखल झाल्याने भारतीय सैन्याने आक्रमकांवर हल्ला चढवला.

भारतीय सैन्य नौशेरा ते राजौरी या मार्गावर आगेकूच करीत होते. हा प्रदेश डोंगराळ आणि खड्ड्यांनी भरलेला होता, ज्यामुळे युद्ध लढणे अत्यंत कठीण होते. भारतीय रणगाड्यांना खुल्या मैदानात पोहोचून शत्रूचा नायनाट करायचा होता, पण पाकिस्तानी सैन्याने हा मार्ग कठीण करून ठेवला होता. त्यांनी रस्त्यावर भूसुरुंग पेरले, झाडे तोडून अडथळे निर्माण केले, आणि डोंगरांवरून उखळी तोफा आणि मशीनगन्सचा मारा सुरू केला. या अडथळ्यांमुळे रणगाड्यांना पुढे जाणे अशक्य झाले होते.

रामा राघोबा राणे यांचे नेतृत्व

या आव्हानात्मक परिस्थितीत बॉम्बे इंजिनियर ग्रुपच्या पथकावर रस्ता मोकळा करण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली. या पथकाचे नेतृत्व सेकंड लेफ्टनंट रामा राघोबा राणे यांच्याकडे होते. त्यांनी आपल्या पथकासह रणगाड्यांच्या पुढे जाऊन अडथळे दूर करण्याचे जोखमीचे कार्य हाती घेतले. मागे असलेल्या रणगाड्यांमधील पहिल्या रणगाड्याचे नेतृत्व मराठी अधिकारी मेजर जठार यांच्याकडे होते.

राणे यांनी कार्य सुरू करताच पाकिस्तानी सैन्याने उखळी तोफा आणि मशीनगन्सचा तीव्र मारा सुरू केला. एकीकडे घातक भूसुरुंग काढण्याचे आव्हान, तर दुसरीकडे शत्रूच्या हल्ल्यांचा सामना. ही परिस्थिती अत्यंत भयावह होती. तरीही, राणे यांनी धैर्याने आणि शांतपणे आपले कार्य सुरू ठेवले.

सुरुंगांचा सामना: एक जोखमीचे कार्य

भूसुरुंग काढणे हे अत्यंत सावधगिरीने करावे लागणारे काम होते, कारण एक चुकीचा निर्णय स्फोटाला कारणीभूत ठरू शकत होता. 1947 पूर्वी भारत आणि पाकिस्तान एकच देश असल्याने दोन्ही देशांचे युद्धसाहित्य समान होते. याचा फायदा घेत राणे यांनी पाकिस्तानी सुरुंगांच्या रचनेचा त्वरित अंदाज घेतला आणि त्यांना निकामी करण्याची रणनीती आखली.

त्यांनी काही सैनिकांना शत्रूच्या गोळीबाराला प्रत्युत्तर देण्यासाठी डोंगराच्या उतारावर तैनात केले, जेणेकरून सुरुंग निकामी करण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळेल. शत्रूने चारही बाजूंनी गोळीबार आणि उखळी तोफांचा मारा सुरू केला, पण राणे यांनी विचलित न होता एक-एक सुरुंग निकामी केला. त्यांच्या मागे भारतीय रणगाडे हळूहळू पुढे सरकत होते.

अडथळ्यांचा नाश

सुरुंगांनंतर रस्त्यात टाकलेली झाडे हा दुसरा मोठा अडथळा होता. राणे आणि त्यांच्या पथकाने या झाडांना दोर आणि साखळदंड बांधून बाजूला हटवले. काही अजस्त्र झाडांना स्फोटकांद्वारे उडवून देण्यात आले. या संपूर्ण काळात मेजर जठार यांच्या रणगाड्यांनी शत्रूच्या डोंगरांवरील ठाण्यांवर तोफांचा मारा करत त्यांना दडपण ठेवले.

राणे यांच्या अथक प्रयत्नांनी रस्ता मोकळा झाला, आणि त्यांनी मेजर जठार यांना इशारा केला. त्वरित, जठार यांच्या नेतृत्वाखालील रणगाडे आणि सैनिकांनी वेगाने पुढे कूच केली. त्यांच्या पराक्रमाने चिंगास हे महत्वाचे ठाणे काबीज झाले, आणि पाकिस्तानी आणि पठाणी फौजा माघार घेऊ लागल्या. या विजयाने भारतीय सैन्याचा मार्ग सुकर झाला.

परमवीर चक्राचा सन्मान

8 एप्रिल 1948 रोजी, रामा राघोबा राणे यांच्या अतुलनीय शौर्यासाठी त्यांना परमवीर चक्र प्रदान करण्यात आले. ते आणि नायक करम सिंह हे या सन्मानाचे पहिले जीवित प्राप्तकर्ते ठरले. राणे यांनी केवळ आपले कर्तव्य पार पाडले नाही, तर त्यांच्या नेतृत्वाने आणि धैर्याने भारतीय सैन्याला एक ऐतिहासिक विजय मिळवून दिला.

राणे यांनी 1954 मध्ये कॅप्टन आणि 1968 मध्ये मेजर म्हणून निवृत्ती घेतली. त्यांच्या 28 वर्षांच्या सेवेत त्यांना पाच वेळा डेस्पॅचेसमध्ये नमूद करण्यात आले. 11 जुलाई 1994 रोजी पुण्यातील कमांड हॉस्पिटलमध्ये त्यांचे निधन झाले, पण त्यांचा पराक्रम आजही प्रेरणादायी आहे.

रामा राघोबा राणे यांचा वारसा

रामा राघोबा राणे यांचा वारसा हा मराठी माणसांसाठी अभिमानाचा विषय आहे. त्यांच्या साहसाने आणि नेतृत्वाने केवळ राजौरी जिंकले गेले नाही, तर भारतीय सैन्याचे मनोबल उंचावले. शिपिंग कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने त्यांच्या सन्मानार्थ एका तेलवाहू जहाजाला एम.टी. रामा राघोबा राणे असे नाव दिले, जे 25 वर्षे सेवेत होते.

31 जानेवारी 2020 रोजी, बॉम्बे सॅपर्सच्या 200 व्या स्थापनादिनी, राणे यांच्या पत्नी राजेश्वरी राणे यांनी त्यांचे परमवीर चक्र लष्करप्रमुख जनरल मनोज नरवणे यांना सुपूर्द केले, जेणेकरून ते सैनिकांना प्रेरणा देत राहील.

एक प्रेरणादायी कहाणी

सेकंड लेफ्टनंट रामा राघोबा राणे यांचा पराक्रम हा मराठी माणसांसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण भारतासाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांनी शत्रूच्या गोळीबारात आणि भूसुरुंगांच्या धोक्यात अथकपणे रस्ता मोकळा केला, ज्यामुळे भारतीय रणगाड्यांनी राजौरीवर विजय मिळवला. त्यांच्या धैर्याने आणि नेतृत्वाने परमवीर चक्र मिळवले, आणि त्यांचे नाव इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी कोरले गेले.

आजही त्यांची कहाणी आपल्याला देशभक्ती, धैर्य, आणि कर्तव्यनिष्ठेचा संदेश देते. रामा राघोबा राणे यांचा हा पराक्रमी प्रवास प्रत्येक भारतीयाला अभिमानाने भरून टाकतो.